Evrópa þarf að aðlagast hratt
Grípa þarf til mun markvissari aðgerða til þess að aðlagast loftslagsbreytingum í Evrópu að mati Evrópska loftslagsvísindaráðsins (European Scientific Advisory Board on Climate Change), og hafa þarf skjótar hendur. Áhætta vegna loftslagsbreytinga fari ört vaxandi og möguleikar á víðtækum kerfislægum áföllum hafi aukist mjög. Núverandi aðlögunaráætlanir séu ófullnægjandi. Þetta kemur fram í nýrri ráðgjafarskýrslu ráðsins um aðlögunaraðgerðir innan Evrópusambandsins.
Ráðið bendir á að nú hafi loftslag hlýnað um 1,4 gráðu á heimsvísu miðað við hitastig fyrir iðnbyltingu og verulegar líkur séu á að hitastigið fari fljótlega yfir 1,5 gráðu markið. Þá er á það bent að í Evrópu sé hlýnunin um tvöfalt meiri en á heimsvísu, og að með hækkandi hitastigi hafi öfgar í veðurfari farið mjög vaxandi. Hitabylgjur, þurrkar, gróðureldar, flóð, stormar, hækkandi sjávarmál og eyðing strandsvæða sé þegar orðinn veruleiki sem Evrópa búi við í síauknum mæli.
Hiti valdi þegar tugþúsundum dauðsfalla á ári hverju og tjón á innviðum og eignum vegna loftslagsbreytinga nemi nú um 45 milljörðum evra á ári, sem er um 6500 milljarðar íslenskra króna. Þetta tjón fer vaxandi. Ráðið bendir því á að aðlögunaraðgerðir séu ekki lengur valkostur, heldur nauðsyn, til þess að vernda mannslíf og heilsu, lífsviðurværi fólks og efnahagslegan grundvöll Evrópu.
Þörf á meiri samhæfingu
Í skýrslunni er bent á að eftir því sem andrúmsloftið hlýnar muni öfgar í veðurfari fara vaxandi, og áhrifin á heilsu, innviði og lífsskilyrði verða enn alvarlegri. Ef Evrópa nær ekki að aðlagast þessum veruleika í tæka tíð geta uppsöfnuð áhrif veðuröfganna orðið illviðráðanleg, og leitt til víðtæks efnahagslegs og félagslegs óstöðuleika í álfunni. Núverandi aðlögunaráætlanir mæti ekki þessum áskorunum.
Grípa verður til samhæfðra aðgerða þar sem öll svið samfélagsins koma saman, og efla þarf sérstaklega samhæfingu ríkisstjórna og sveitastjórna. Einnig þarf að horfa til þess að aðlögunaraðgerðir krefjast samstarfs milli þjóða, þar sem áhrif veðuröfga virða ekki landamæri. Setja þarf skýrari og markvissari ramma um slíkt samstarf á vegum Evrópusambandsins.
Ráðast þarf í fjölþættar aðgerðir
Ráðið leggur til að ráðist verði í alhliða áhættumat á öllum sviðum innan Evrópusambandsins og á meðal aðildarþjóða, þar sem áhætta verði greind út frá mögulegum sviðsmyndum í þróun og afleiðingum loftslagsbreytinga. Í annan stað leggur ráðið til að þjóðir ESB tileinki sér sama viðmiðið í hönnun aðlögunaraðgerða. Að því leyti sé ráðlegt að miða við að hlýnun andrúmsloftsins á heimsvísu nemi 2,8 til 3,3 gráðum við lok aldarinnar, sem myndi þýða 3,8 til 4,3 gráður í Evrópu, þar sem hlýnunin er meiri þar en annars staðar. Þetta viðmið myndi auka líkur á að Evrópa gæti staðist þá hlýnun sem verður, ef ekki tekst að snúa við þróun loftslagsbreytinga með mun minni útblæstri en nú er.
Ráðið leggur einnig til að stefna verði mörkuð um að ESB-ríkin verði orðin mun þolnari gagnvart loftslagsbreytingum fyrir árið 2050, og sett verði mælanleg markmið í því samhengi, á ólíkum sviðum samfélagsins. Þá er mikilvægt að í slíkri stefnumörkun verði gætt að réttlæti og jöfnuði, svo aðgerðir bitni til dæmis ekki á jaðar- eða minnihlutahópum, eða auki fátækt. Síðast en ekki síst, til þess að koma á slíkum breytingum þarf að hvetja til og skipuleggja bæði opinberar fjárfestingar og fjárfestingar í einkageiranum, til verkefna sem munu minnka fjárhagsleg áhrif og skaða vegna loftslagsbreytinga, og því borga sig til lengri tíma.
Mikilvægast að draga úr losun
Ráðið tekur skýrt fram að aðlögunaraðgerðir þurfi að fara saman við metnaðarfullar aðgerðir til að draga úr losun. Því minni losun, því minni skaði. Aðlögunaraðgerðir muni aldrei koma í stað aðgerða til þess að draga úr losun, eða minnka þörfina á slíkum aðgerðum. Aðeins með minni losun megi minnka áhættuna og ógnina sem felst í loftslagsbreytingum.
Hitt sé hins vegar ljóst, að jafnvel þótt bjartsýnustu spár um samdrátt í losun nái fram að ganga, muni öfgar í veðurfari samt fara vaxandi á komandi áratugum. Aðgerðir til aðlögunar verði því alltaf nauðsynlegar, og séu í raun orðnar nauðsynlegar nú þegar. Ljóst er að þetta tvennt þurfi að haldast í hendur: Eins mikill samdráttur og auðið er, ásamt markvissri aðlögun að breyttum veruleika.
Nýverið var fjallað um aðlögunarskýrsluna í þremur innslögum í Speglinum á RÚV. Hlusta má á þá umfjöllun hér, hér og hér.