Uppfært markmið Kína um samdrátt í útblæstri gróðurhúsalofttegunda, eða svokallað landsframlag (NDC), hefur vakið mikla umræðu. Um 35% af öllum árlegum útblæstri á heimsvísu fer fram í Kína. Því skiptir það verulega miklu máli í viðureigninni við loftslagsbreytingar hvað gerist í Kína.
Mikil eftirvænting ríkti á sérstökum loftslagsfundi Sameinuðu þjóðanna þann 24.september— á Allsherjarþingi SÞ—þegar Xi Jinping steig þar í pontu, m.a. til að tilkynna hið uppfærða markmið Kína fyrir árið 2035. Margir urðu fyrir vonbrigðum þegar Xi lýsti því yfir að Kínverjar myndu draga úr útblæstri um 7 til 10%, miðað við sögulegan hámarksútblástur.
Það eru reyndar góð tíðindi að Kínverjar ætli að draga úr útblæstri— sem hefur vaxið gríðarlega. En betur má ef duga skal. Áætlað hefur verið að Kínverjar þurfi að draga úr útblæstri um 30% fyrir 2035, svo að markmiðið um að halda hlýnun andrúmsloftsins innan tveggja gráða sé enn raunhæft. Jafnframt var á það bent að Xi Jinping talaði um nettó lækkun í útblæstri. Það gefur til kynna að Kínverjar hyggist reiða sig á kolefnisföngun af einhverju tagi til þess að ná markmiðinu. Það vekur vissa tortryggni í garð áætlunarinnar.
Mikið hefur verið rýnt í þessa yfirlýsingu. Hvaða þýðingu hefur þetta? Er útséð með að tveggja gráðu markmiðið haldi, og hvað þá eins og hálfs gráðu markmiðið? Hér skiptist fólk í bjartsýnis- og svartsýnishópa. Enn er von, segja margir. Á það er bent, í fyrsta lagi, að hér var ekki um formlegt landsframlag Kína að ræða, heldur var þetta einungis yfirlýsing Xi Jinping, sem vissulega endurspeglar stefnu Kínverja. Kínverjar eiga hins vegar eftir að skila inn sínu landsframlagi, í tæka tíð fyrir COP 30 í nóvember. Hugsanlega verða einhverjar breytingar gerðar.
Í annan stað er bent á það, að Xi tók fram að Kínverjar muni “reyna að gera betur”. Það þykir vel hugsanlegt, og sérstaklega í tilviki Kína, að landsframlagið segi alls ekki alla söguna. Þrátt fyrir allt er landsframlagið einungis stefna, eða áætlun. Orð á blaði. Þegar kemur að loftslagsmálum hafa Kínverjar undanfarið sýnt að þeir eiga það til að gera betur en áætlanir gerðu ráð fyrir. Áætlanir þeirra í loftslagsmálum, með öðrum orðum, hafa reynst varfærnislegar. Veruleikinn hefur reynst betri.
Því getur verið að Kínverjar vilji enn á ný hafa vaðið fyrir neðan sig, og stilla væntingum í hóf. Á það er bent, að þó svo yfirlýsing Xi Jinping valdi vonbrigðum, þá hafa Kínverjar með verkum sínum undanfarið þegar, árið 2025, náð mikilvægum markmiðum fyrir 2030. Markmiðið var að vind- og sólarorka næmi 1200 gígawöttum að afli árið 2030. Hún nemur nú þegar tæplega 1700 gígawöttum og vex dag frá degi.
Þá einsettu Kínverjar sér að auka magn skóglendis um 6 milljarða rúmmetra miðað við 2005, eða uppí 18,5 milljarða alls. Rúmmálið er nú þegar komið upp í 20 milljarða.
Kínverjar eru einnig á góðri leið með að ná markmiði sínu um að 25% af orkunotkun landsins verði frá endurnýjanlegum orkugjöfum, fyrir 2030. Hér er raunar allt á fljúgandi siglingu. Á einungis fjórum árum, frá 2020 til 2024, tvöfölduðu Kínverjar notkun á sólar- og vindorku. Einungis á þeim skamma tíma fór hún frá því að vera 9% af heildarorkunotkun landsins, upp í 18%.
Vonbrigðin með yfirlýsingu Xi Jinping eiga sér þannig að mörgu leyti rætur í því, að miðað við hraða breytinganna í Kína, þá vonuðust margir til þess að yfirlýsingin yrði metnaðarfyllri. Í raun er engu líkara en yfirlýsing Xi líti fram hjá góðum árangri hingað til, því þessi árangur endurspeglast ekki í hinu uppfærða, og hófstillta, markmiði fyrir 2035.
Annað kann að hafa áhrif. Hugsanlegt er einnig að Xi vilji ekki rugga bátnum, eða vekja of mikla athygli á þeirri staðreynd — sem sífellt fleiri hafa komið auga á — að Kínverjar eru í óða önn að breyta orkukerfi alls heimsins, hratt og örugglega, ekki bara heima fyrir.
Kínversk tæknifyrirtæki á sviði alls kyns grænnar tækni hafa nú fjárfest fyrir meira en 220 milljarða Bandaríkjadala í 54 löndum heims, í öllum heimsálfum, einungis frá árinu 2022, eða á þremur árum. Til samanburðar nam hin fjögurra ára Marshalláætlun Bandaríkjanna, á árunum eftir seinna stríð, um 200 milljörðum dollara, á uppreiknuðu verðlagi. Sú áætlun var hornsteinn að gríðarlegum áhrifum Bandaríkjamanna á heimsvísu á síðari hluta tuttugustu aldar.
Þessar fjárfestingar varða til dæmis uppsetningu sólar- og vindorkuinnviða, rafhlöður, orkuskipti í samgöngum og vistvæna vetnisframleiðslu. Alls hafa 387 slík verkefni á vegum kínverskra fyrirtækja verið tilkynnt frá árinu 2022, og árið 2024 voru verkefnin alls 165 talsins, sem er met.
Að þessu sögðu þykir mörgum ljóst að yfirlýsing Xi Jinping sýni alls ekki alla myndina þegar kemur að Kína, og að landsframlagið muni ekki gera það heldur. Í því liggur von. Hins vegar er líka ljóst að væntingar eru miklar til Kínverja í þessum efnum, og krafan er rík, og skiljanleg, um að Kína dragi verulega, og hratt, úr gríðarlegum útblæstri sínum. Án þess verður erfitt að afstýra loftslagsvánni.