Ef útblástur gróðurhúsalofttegunda minnkar ekki á heimsvísu eru um 70% líkur á því að hlýnun andrúmsloftsins fari varanlega yfir 1,5 gráðu markið eftir aðeins fimm ár. Þetta má lesa í nýrri alþjóðlegri skýrslu vísindamanna um stöðu loftslagsbreytinga.

Skýrslan tekur til ársins 2024 og í henni er staða loftslagsbreytinga metin með sömu mælikvörðum og Milliríkjanefnd Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar (IPCC) notar í yfirgripsmiklum skýrslum sínum, sem gefnar eru út á nokkurra ára fresti. Þessi skýrsla sem nú hefur verið gefin út er árleg, og er þar leitast við að uppfæra á ári hverju mat Milliríkjanefndarinnar. 

Eitt af því sem skoðað er í skýrslunni, líkt og í skýrslum Milliríkjanefndarinnar, er magn uppsafnaðra gróðurhúsalofttegunda í andrúmsloftinu. Vísindamenn hafa fyrir all nokkru komist að því að línulegt samband er á milli magnsins í andrúmsloftinu og hlýnunar andrúmsloftsins. Eftir því sem meira magn safnast fyrir, þá eykst hlýnunin í vissu hlutfalli við það.

Gróðurhúsalofttegundir, sem eru koltvísýringur, metangas og fleiri gös sem binda hita í andrúmslofti,  eyðast úr andrúmsloftinu á mislöngum tíma. Þau safnast því fyrir. Hlýnunaráhrifin vara í þann tíma sem gösin eru í andrúmsloftinu. Eins og skýrslan greinir frá, nam árlegur útblástur á heimsvísu að meðaltali um 54 gítatonnum (Gt), eða 54 milljörðum tonna, á ári á árabilinu 2014-2023, og hefur útblástur farið vaxandi ár frá ári.  Um 70% af þessum útblæstri hlýst af brennslu jarðefnaeldsneytis. Aðrir stórir orsakavaldar eru breytingar í landnotkun, landbúnaður, sementsframleiðsla og meðhöndlun úrgangs.

Þessi árlegi útblástur hleðst upp í andrúmsloftinu, en á móti kemur, að árlega eyðast líka gömul gös úr andrúmsloftinu. Talið er að miðað við þetta árlega magn af útblæstri aukist nettómagnið í andrúmsloftinu um ríflega 40 Gt á ári. Eins og skýrsluhöfundar rekja, mega einungis bætast við um 30 Gt út í andrúmsloftið til þess að heimsbyggðin geti verið nokkuð viss um að hlýnunin fari ekki yfir eina og hálfa gráðu.

Með öðrum orðum: Ef að heimsbyggðin næði að sammælast um það að bæta einungis 30 Gt við andrúmsloftið hér eftir, myndu líkurnar á því að hlýnunin héldist innan einnar og hálfrar gráðu vera 83%. Allar líkur eru hins vegar á því á að einungis útblástur þessa árs muni bæta við þessum 30 Gt og gott betur, þannig að litlar líkur eru á að þetta markmið náist.

En hvað ef við sættum okkur við aðeins minni líkur? Jú, skýrslan rekur ólíkar sviðsmyndir. Til þess að halda líkunum í 67% má heimsbyggðin bæta 80 Gt af gróðurhúsalofttegundum við andrúmsloftið. Miðað við núverandi losun tekur það heimsbyggðina einungis tvö ár að losa það magn. Og svona halda útreikningarnar áfram. Næst er skoðað hvað má bæta miklu út í andrúmsloftið til að halda líkunum í 50 prósentum. Það eru 130 gítatonn. Það er um þrjú ár af óbreyttri losun.

Ef óbreytt losun heldur áfram í fimm ár, svo ekki sé talað um að hún aukist eins og hún hefur verið að gera, verða líkurnar á því að hlýnunin fari yfir eina og hálfa gráðu um 67%. Og líkurnar fara yfir 80% ef losunin heldur óbreytt áfram í átta ár.

Niðurstöðurnar eru óyggjandi og byggðar á margreyndum vísindalegum grunni, og gífurlegu magni gagna. Áhrif hlýnunar eru jafnframt rakin í skýrslunni, en þeirra er þegar farið að gæta í mun meri öfgum í veðurfari. Þær munu aukast með meiri hlýnun.

Skoða má aðrar sviðsmyndir. Ef heimsbyggðin heldur áfram að losa eins og hún gerir eru um 70% líkur á að hlýnunin fari yfir tvær gráður, eftir rétt ríflega 30 ár, með gífurlegum afleiðingum fyrir veðurfar og líf á jörðu.

Skilaboð skýrslunnar, eins og fjölmargra annarra slíkra vísindalegra greininga, er því ótvíræður: Draga þarf úr losun hið snarasta. Tíminn er að renna út.

Sviðsmyndirnar í skýrslunni. Eins og sjá má mega einungis 30 Gt bætast við til þess að halda yfir 80% líkum á að andrúmsloftið fari ekki yfir eina og hálfa gráðu. Og einungis 80 Gt, eða sem neimur tveimur árum af óbreyttri losun, mega bætast við ef halda á líkunum í 67%.