Um miðja öld munu um tveir og hálfur milljarðar Jarðarbúa búa við lífshættulega háan hita, auk tilheyrandi öfga i veðurfari. Þetta mun hafa gríðarleg áhrif á heilsu, velferð og félagslegan stöðugleika á Jörðinni. Þrálátar hitabylgjur munu bitna verst á fátæku fólki. Um 240 milljón fátækra eru í sérstakri hættu vegna hita.

Þetta kemur fram í skýrslu Mennta, vísinda og menningarstofnunar Sameinuðu þjóðanna, UNESCO frá því fyrr á árinu. Þar er leitast við að leggja mat á hvaða íbúar á Jörðu munu verða verst úti vegna loftslagsbreytinga. Miðað er við að útblástur gróðurhúsalofftegunda muni ekki minnka, og að hlýnunin verði tvær gráður um miðja öld, og þrjár gráður við lok aldar, miðað við hitastig fyrir iðnbyltingu.

Þegar er ljóst að fólksflótti vegna loftslagsbreytinga er að aukast mjög og aðbúnaður flóttafólks er víða skelfilegur. Talið er að um 80 milljón flóttamanna hafist nú við á svæðum þar sem áhrifa loftslagsbreytinga, með veðuröfgum og miklum hita, gætir einna mest. Loftslagsbreytingar hitta þannig hópa, sem þegar eru í viðkvæmri stöðu, mjög illa fyrir.

Loftslagsbreytingar eru líklegar til þess að auka ójöfnuð, því fólk sem þegar býr við bág kjör, slæmar kringumstæður og misrétti er líklegt til að taka á sig enn auknar birgðar. Í skýrslunni er áætlað að um 1,4 milljarður kvenna, eða 34% af kvenna á Jörðinni, verði fyrir beinum áhrifum af loftslagsbreytingum, á árabilinu 2040 og 2060, sem breyti stöðu þeirra og velferð til hins verra.

Til þess að sporna við þessari dökku framtíðarsýn þarf hnitmiðaðar og vel hugsaðar aðgerðir á heimsvísu. Í skýrslunni er bent á að aðgerðir til að sporna við útblæstri, séu þær illa hannaðar, geti aukið enn frekar á ójöfnuð og gert illt verra fyrir þá Jarðarbúa sem verst standa.

Þegar gripið er til úrræða, eins og kolefnisgjalda, markaða með kolefniseiningar eða niðurgreiðslu hreinnar orku, þarf að gæta mjög að því að þessi úrræði bitni ekki á þeim sem síst skyldi. Í skýrslunni er sérstaklega bent á að kolefnisgjöld þurfi ætíð að taka mið af hag og kringumstæðum fólks, og sérstaklega beri að varast að leggja álögur á fátækt fólk sem býr í löndum þar sem hreinir orkugjafar eru af skornum skammti.

Þá er bent á að aðgengi að orku sé víða lítið sem ekkert. Huga þurfi að því, í orkuskiptum heimsins, að fátækustu svæðin, sem eru án raforku, verði ekki útundan hvað þetta varðar.

Í skýrslunni er líka rætt um nauðsyn þess að grípa sérstaklega þétt utan um það verkafólk, alls um 325 milljónir, sem starfar með einum eða öðrum hætti við öflun jarðefnaeldsneytis, t.d. í kolanámum eða olíuiðnaði. Tryggja þurfi að aðgerðir vegna loftslagsbreytinga geri þessu fólk kleift að afla sér innkomu.

Eins og rætt er í skýrslunni er til mikils að vinna, þegar kemur að því að hanna aðgerðir rétt. Vanhugsaðar aðgerðir geti leitt til félagslegs óstöðugleika. Þegar er þess farið að gæta, með mótmælum vegna loftslagsaðgerða víða um heim. Þannig hefur t.d. lokunum kolanáma verið mótmælt, grænum umbótum í landbúnaðarkerfum og breytingum á niðurgreiðslu olíu og bensíns.

Þegar orkuskipti og loftslagsaðgerðir bitna verst á þeim sem minnst mega sín, getur slíkt leitt til bakslags í viðureigninni við loftslagsbreytingar.  Þess vegna er lykilatriði, samkvæmt skýrslunni, að aðgerðir sé ætíð hannaðar með aukinn jöfnuð í huga og að réttlát umskipti séu ætíð höfð að leiðarljósi. Skapa þurfi valkosti, og nýjar leiðir, fyrir þá sem búa við verst kjör og viðkvæmustu starfsskilyrðin.

Í skýrslunni er birt heimskort þar sem litakvarði sýnir þá staði heimsins sem líklegir eru til að verða verst úti vegna loftslagsbreytinga. Samkvæmt því korti stendur Ísland einna best að vígi.

Skýrsluna má lesa í heild sinni hér.