Þjóðir heims keppast við að uppfylla skuldbindingar sínar í loftslagsmálum og ná settum markmiðum um samdrátt í útblæstri gróðurhúsalofttegunda. Þetta er nauðsynlegt svo að markmið Parísarsáttmálans, um að halda hlýnun jarðar innan einnar og hálfrar gráðu, náist. Hins vegar er ljóst að þessi viðleitni þjóðanna gengur ekki alltaf sem best. Sumum gengur betur en öðrum. Og þá vaknar spurningin: Hvaða leiðir eru árangursríkastar? Að hverju þarf að gæta í stjórnunarháttum svo að markmiðin náist?

Efnahags- og framfarastofnunin (OECD) gaf á seinasta ári út gagnmerka skýrslu þar sem reynt er að svara þessu álitamáli. Í skýrslunni er skoðað hvort stjórnvöld tileinki sér svokallaða leiðangursmiðaða nálgun í loftslagsmálum, eða ekki, en slík nálgun eykur mjög líkur á árangri.  Leiðangursmiðuð nálgun krefst þess að stefnumarkmið, sem miða að því að leysa ýmsar samfélagslegar áskoranir eins og í loftslagsmálum, séu skýrt skilgreind. Auk þess þurfa að fylgja þessum markmiðum vel tímasettar, sundurliðaðar aðgerðir. Með því að framkvæma þessar aðgerðir hverja um sig, oft þvert á stofnanir, næst markmiðið.

Loftslagsmarkmið, sem þjóðirnar setja sér sjálfar í samræmi við Parísarsamkomulagið, uppfylla mjög vel skilyrði fyrir leiðangursmiðaða nálgun. Markmið um samdrátt í útblæstri og meiri bindingu kolefnis má hólfa niður í margar smærri aðgerðir, með tímasettum áætlunum. Með vel skipulögðu samstarfi þvert á stjórnsýsluna má síðan smám saman ná stóra loftslagsmarkmiðinu. Stóru, metnaðarfullu markmiði um samdrátt, sem mörgum kann að hrjósa hugur við, er þannig náð í samverkandi pörtum. Partarnir eru raunhæfir og viðráðanlegir hverjir um sig.

Víða eru starfandi loftslagsráð, eins og á Íslandi, og þau hafa meðal annars það hlutverk að greina árangur stjórnvalda í loftslagsmálum. Í skýrslu OECD eru grandskoðaðar slíkar árangursgreiningar loftslagsráða í 15 löndum. Niðurstaðan er sú að þó svo margir þjóðir tileinki sér vissa þætti leiðangursmiðaðrar nálgunar, að þá vantar samt víðast hvar enn mjög mikið uppá að slíkt sé gert til hlýtar og af heilum hug.

Nálgunin er algengust á sviði vísinda, nýsköpunar og tækni, þar sem leitast er við að draga úr útblæstri eða auka bindingu með nýjum aðferðum. Sú viðleitni þarf hins vegar að vera samtvinnuð aðgerðum á öðrum sviðum samfélagsins til þess að heildarárangur náist. Ýmsar félagslegar aðgerðir þurfa að spila með, þar sem til dæmis er miðað að því að fræða almenning um loftslagsmál og auka samstöðu um aðgerðir í loftslagsmálum. Ný tækni, ein og sér, er ekki nóg.

Aðgerðirnar þurfa þannig að haldast í hendur, og skapa eina samverkandi heild. Til þess að það gerist, þarf að gæta þess að stjórnsýslan sé ekki hólfuð niður og of þykkir veggir milli stofnana og ráðuneyta hindri samstarf. Árangur í loftslagsmálum krefst þess að stjórnsýslan sé sveigjanleg og opin fyrir nýjungum, og að sérfræðiþekking ólíkra sviða sé nýtt til þess að leysa flókin úrlausnarefni loftslagsmálanna.

Í skýrslunni er þannig lögð áhersla á það að góð heildarsýn sé ávalt höfð í fyrirrúmi. Hinar sundurliðuðu aðgerðir, sem allar miða að því að ná hinu stóra, metnaðarfulla markmiði um samdrátt í útblæstri, mynda í raun net, þar sem aðgerðirnar tengjast innbyrðis og styðja hver aðra. Markvissar umbætur í stjórnsýslunni, með auknu samráði þvert á stofnanir, er aðgerð sem eykur líkurnar á því að aðrar aðgerðir, eins og innleiðing nýrrar tækni eða aukin vitund og virkni almennings, nái fram að ganga. 

Þessi heildarhugsun getur einnig leitt til þess að loftslagsmarkmiðin rati inn í mikilvæg ákvarðanaferli sem þegar eru til staðar í þjóðfélögum, og hafa mikil áhrif. Ef ákvarðanir í ríkisfjármálum og í opinberum innkaupum eru samtvinnaðar loftslagsmarkmiðum getur mikill árangur náðst, svo dæmi sé tekið.

Skýrsluna má lesa í heild sinni hér.